Uyku sorunları çoğu zaman yoğun tempo, stres ya da düzensiz yaşam tarzına bağlanıyor. Oysa meselenin merkezinde, vücudun biyolojik saatini yöneten melatonin hormonu yer alıyor. Özellikle geç saatlere uzanan çalışma düzeni, melatoninin doğal salgılanma ritmini bozarak uykuya dalmayı zorlaştırabiliyor ve gece uykusunun kalitesini düşürebiliyor. Gece ışığa maruz kalmak, değişken uyku saatleri ve bedenin “gece” ile “gündüz” arasındaki farkı ayırt edememesi melatonin seviyelerinde düşüşe neden olabiliyor. Bu durum yalnızca uykusuzlukla sınırlı kalmıyor, gün içinde yorgunluk, odaklanma güçlüğü ve genel iyi hissetme halinin azalması gibi etkilerle de kendini gösterebiliyor. Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi’nden nöroloji uzmanı Prof. Dr. Yaşar Kütükçü, melatonin üzerindeki görünmeyen etkileri ve uyku-uyanıklık döngüsünde yarattığı değişimi değerlendiriyor.
Launchmetrics Spotlight
Melatonin Nedir, Neden Bu Kadar Kritik? Melatonin beynin karanlıkla birlikte salgılamaya başladığı doğal bir hormon. Akşam saatlerinde yükselir, gece boyunca belirli bir seviyede seyreder ve sabaha karşı azalır. Bu döngü, uykuya geçişi kolaylaştırır ve uykunun sürdürülebilirliğini destekler. Ancak melatonin yalnızca uykuya dalmakla ilgili değil, aynı zamanda gün içinde enerjik hissetmek, odaklanabilmek ve genel hormonal denge açısından da önemli bir role sahip. Prof. Dr. Kütükçü’ye göre, akşam saatlerinde yoğun şekilde yapay ışığa maruz kalmak, ekran kullanımının geceye sarkması ve her gün farklı saatlerde uyumak, melatonin salgısını baskılayabiliyor. Özellikle “gece hâlâ gündüz gibi” yaşandığında, beden uykuya geçmesi gerektiğini algılamakta zorlanıyor. Vücudun iç saati olarak tanımlanan “sirkadiyen ritim”, gece ve gündüz döngüsüne uyumlu şekilde çalışıyor. Bu ritmin en önemli belirleyicilerinden biri melatonin. Ancak geç saatlere kadar uyanık kalmak, gece çalışmaları ya da gün içinde farklı saatlerde uyumaya çalışmak, bu sistemi şaşırtıyor. Bunun sonucunda uykuya dalma süresi uzayabilir, gece uykusu sık bölünebilir ve sabahları yeterince dinlenmiş hissedilmeyebilir. Kütükçü bu durumun yalnızca uykusuzlukla sınırlı kalmadığını, gün içinde yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve genel iyi hissetme halinin azalmasıyla da kendini gösterebildiğini belirtiyor.
Melatonin Takviyeleri Ne Zaman Gündeme Gelir? Melatonin vücutta doğal olarak üretilen bir hormon olmasının yanı sıra bazı durumlarda takviye olarak da kullanılabiliyor. Tablet, kapsül, damla, sprey ya da ağızda dağılan formlar gibi farklı seçenekler mevcut. Özellikle geç saatlere kadar çalışmaya bağlı olarak uyku-uyanıklık döngüsü bozulan kişilerde melatonin takviyeleri destekleyici bir seçenek olarak değerlendirilebiliyor. Burada önemli olan nokta şu: Melatonin bir uyku ilacı değil. Ama doğru zamanda ve uygun dozda kullanıldığında vücudun doğal ritmini yeniden hatırlamasına yardımcı olabiliyor. Melatonin takviyeleri söz konusu olduğunda kişisel farklılıklar büyük önem taşıyor. Prof. Dr. Yaşar Kütükçü herkesin melatonine aynı şekilde yanıt vermeyebileceğini vurguluyor. Epilepsi hastaları ve kan sulandırıcı ilaç kullanan bireylerin melatonin kullanımına mutlaka doktor kontrolünde başlaması gerekiyor. Bazı kişilerde alerjik reaksiyonlar görülebiliyor. Hamileler ve emziren anneler için yeterli bilimsel veri bulunmadığı için önerilmiyor. Yaş ilerledikçe ise gün içinde artan uyku hali gibi yan etkiler ortaya çıkabiliyor. Uzmanlara göre melatonin dengesini korumak için günlük alışkanlıklar en az takviyeler kadar önemli. Akşam saatlerinde ekran ışığını azaltmak, mümkünse işleri daha erken saatlerde sonlandırmak, yatmadan önce loş bir ortam yaratmak ve uyku saatlerini mümkün olduğunca sabit tutmak melatoninin doğal salgısını destekleyen temel adımlar arasında. Uyku, bedenin kendini yeniden dengelediği en önemli süreçlerden biri. Geç saatlere kadar süren tempolu bir yaşamda bile, melatonin dengesini korumak daha kaliteli bir uyku, daha berrak bir zihin ve gün içinde daha iyi hissetmek için güçlü bir anahtar olabilir.
News
